Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır? İşte Merak Ettiğiniz Her Şey!

Covid-19 ile mücadelede önemli bir yere sahip olan bağışıklık sistemi nasıl çalışır? Bu yazımızda merak ettiğiniz detaylara ışık tutacağız.

Bağışıklık Sistemi Nedir? / Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır?

Geçtiğimiz yılın sonundan bu yana ana gündemi oluşturan yeni tip koronavirüs ile ilgili çalışmalar ve araştırmalar sürerken virüse karşı sağlanan bağışıklığın ne kadar geçerli olduğu veya ne kadar güçlü olduğu halen net olarak bilinmiyor. Bu noktada daha geniş kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulurken işin temelinde bağışıklık sistemi yatıyor. Peki bağışıklık sistemi nasıl çalışır?

Bağışıklık Sistemi Hakkında Merak Ettiğiniz Her Şey!

En başından söylememiz gerekiyor ki temel mesele, bağışıklık sisteminin gerçekten, ama gerçekten, çok karışık olduğudur. Bizi tehlikeli virüslerden ve mikroplardan koruyan bu hücre ve molekül ağı, vücudumuzda beyinden sonraki en karmaşık yapı olarak nitelendirilebilir.

Bu sistemin parçası olan organizmalar birbirini çağırabilir, güçlendirebilir, kızdırabilir, sakinleştirebilir ve dönüştürebilir.

Önümüzdeki aylarda yaşanması muhtemel olan ikinci dalga ihtimalleri ile birlikte bağışıklık çok daha önemli bir hale geldi. Buna karşın 'bağışıklık' ucu açık bir ifadedir ve her şey bu antikorların ve hücrelerin ne kadar etkili, ne kadar fazla ve ne kadar dayanıklı olduğuna göre değişir.

Yani bağışıklık, mutlak bir durum değildir. Öte taraftan bu durum Covid-19 ile mücadelenin kalbinde yatıyor.

SARS-CoV-2 Mutasyonu Virüsü Daha Ölümcül Yapabilir mi?

Neden bazı insanlar aşırı hasta oluyor ve neden bazı kişiler hastalığı asemptomatik geçiriyor? Bir kere enfekte olanlar bir daha enfekte olabilirler mi? Pandemi önümüzdeki aylarda ve yıllarda nasıl şekillenecek ve şu an geliştirilen aşılar işe yarayacak mı? Bu soruları cevaplamak için önce bağışıklık sisteminin nasıl çalıştığını bilmemiz gerekiyor.

Bu talihsiz bir durum çünkü görüyorsunuz, bağışıklık sistemi çok karmaşık.

Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışıyor?

Hayatınızın her saniyesinde saldırı altındasınız. Milyonlarca bakteri, virüs ve mantar sizi kendi yuvası yapmak için çalışıyor. Bu yüzden vücudumuz muhafızlar, askerler, istihbaratçılar, silah fabrikaları ve iletişimcilerden oluşan süper karmaşık küçük bir ordu geliştirmiştir. 

Bağışıklık sistemi tarafından verilen tepkiyi kısaca üç aşamaya ayırabiliriz. Bunlardan ilki bir tehditin tespit edilmesini, yardım çağrılmasını ve karşı saldırı başlatılmasını içerir.

Hücreler vücudumuzda nadir olarak bulunan molekülleri algıladığında sitokin olarak adlandırılan proteinleri üretir. Bunların bazıları adeta bir alarm görevi görür ve çeşitli beyaz kan hücrelerini çağırır ya da aktive eder. Bu süreçte yabancı moleküllerle ilk savaş başlamıştır ve bu iltihaplanmaya yol açar. Yani bazı durumlarda kızarıklık, sıcaklık, şişme ya da ağrı hissedebilirsiniz. Ancak bunların hepsi, bağışıklık sisteminin olması gerektiği gibi çalıştığı anlamına gelir.

Bu ilk olaylar dizisi, doğuştan gelen bağışıklık denen şeyin bir parçasıdır ve virüsün vücuda girişinden sonraki ilk birkaç dakika içerisinde gerçekleşir. Bu ilk aşamada enfeksiyonu mümkün olan en kısa sürede durdurmak ya da ikinci aşama için zaman kazandırmak hedeflenir: Uzmanlardan yardım almak.

Yeni Tip Koronavirüs Mutasyonu Zararlı mı? -2

Eğer işler yolunda gitmediyse haberci küçük hücreler (dendritik hücreler) virüsten bazı parçalar alır ve bunları özelleşmiş T Hücreleri için taşırlar. Bu süreç yaklaşık bir gün süren bir yolculuk gerektirir. T Hücreleri seçici ve önceden programlanmış savunuculardır ve her biri biraz farklı şekillerde inşa edilmiştir. Bu hücrelerin her biri var olma ihtimali olan patojenlerden yalnızca birkaçına saldırmaya hazırdır.

Vücudunuzun herhangi bir yerinde, teorik olarak, herhangi yeni bir virüs ile savaşmaya hazır bekleyen bir T Hücreniz var. Buradaki sorun, vücudun bu hücreyi bulup harekete geçirmesidir. Bahsettiğimiz gibi her bir T Hücresi yalnızca belirli patojenlere odaklanır ve bu patojenle hangisinin savaşacığının bulunması gerekir. Bu süreçte dendritik hücre, zarında bulunan davetsiz misafirler ile tam olaraş birleşebilecek bir T Hücresi bulur.

Bir eşleşme bulunduğunda silahlanmalar başlar ve zincirleme reaksiyonlara geçiş yapılır. Yardımcı T Hücresi aktif hale gelerek kendini klonlamaya başlar, binlerce ve binlerce kez. Bu T Hücrelerinin bir kısmı hafıza hücrelerine dönüşür ve lenf düğümünde kalırlar. Böylece senin bu düşmana karşı ilerleyen dönemlerde de bağışık kalabilmene yol açarlar. Bazıları ise savaş alanına koşar. 

Bir diğer grup ise lenf düğümünün merkezine gider ve güçlü bir silah fabrikasını aktifleştirir. Bunlar da tıpkı T Hücreleri gibi özel bir takım parçalarla doğan B Hücreleri.

Aynı parçalara sahip T Hücreleri ve B Hücreleri bir araya geldiğinde ise, şey en kısa şekilde kıyamet kopar.

B Hücresi hızla kendini eşleyerek milyonlarca defa klonlanır. B Hücreleri antikor üreten hücrelerdir. Antikorlar, kısa bir şekilde davetsiz misafirin yüzeyine bağlanacak şekilde özel olarak geliştirilmiş küçük proteinlerdir. Milyonlarcası kana akın eder ve vücudu doldurur. Kabaca bir tanım yapmamız gerekirse T Hücreleri vücuda girmiş olan virüsleri temizleyip yıkımlar yaparken, B Hücreleri temizlik yapar.

Virüs temizlendikten sonra çoğu bağışıklık hücresi boşuna kaynak tüketmemek adına intihar eder ama bazıları geride kalırlar: Hafıza Hücreleri. Eğer bu virüs ile tekrar karşılaşılırsa buna hazır olacaklar ve büyük ihtimalle senin haberin dahi olmadan onu yok edecekler.

Bu bağışıklık sistemi parçalarının nasıl çalıştığının çok ama çok basitleştirilmiş bir halidir. Yine de bu anlatım, virüsün bir kere vücudumuza girmesinin ardından neler olacağını bize anlatır.  Ama gerçekte olan şey ne? Şey, şöyle ki bağışıklık sistemi çok karmaşık.

Covid-19'a Bağışıklık Neden Zorlaşıyor?

Birkaç çalışmaya göre enfekte olan kişilerin büyük bir kısmı koronavirüse özgü T Hücreleri ve B Hücreleri geliştiriyor. Yine de SARS-CoV-2 bir şekilde doğuştan gelen bağışıklık sisteminin başlatılmasını geciktiriyor gibi gözüküyor. Yani ilk aşamadaki alarm başlamadan önce virüsün kendini çoğaltabilmesi adına kısa bir zaman dilimi yaratıyor.

Üstteki yazıdan anlayabileceğiniz gibi doğal yanıt gecikirse adaptif yanıt da gecikir.

Bağışıklık yanıtları doğası gereği şiddetlidir. Eğer virüsü yeterince hızlı bir şekilde yenemezseniz virüsten ve bağışıklık sisteminden gelen hasara açıksınızdır. Yoğun bakım ünitelerinde yatan pek çok insan virüsü yense de kendi bağışıklık sisteminin yenilgisine maruz kalıyor.

YORUMLAR