Facebook Sahte Haberler ile Nasıl Savaşıyor?

Facebook Sahte Haberler ile Nasıl Savaşıyor?

Sosyal medya platformlarında gördüğümüz en büyük sorunların başında clickbait dediğimiz sahte haberler geliyor. İnsanların merak duygusunu uyandırarak ve bir haberi bağlamından kopararak paylaşılan bu sahte haberler son dönemde Facebook'un da gündemine oturdu. Clickbait başlıklarla mücadele edeceğini ifade eden Facebook, insanların enformasyona doğru yollardan ulaşması için çaba harcayacak. Peki bunu nasıl yapacak, daha önce hiç düşündünüz mü?

Geleneksel medya metinlerinin insanlara ulaştırılması sürecinde ana hatları kesinleşmiş bazı kurallar vardır. Bunları kısaca şöyle özetleyebilirim; iyi ve akılda kalıcı bir başlık, haberin tüm ayrıntılarını içeren 5N 1K tekniği ile yazılmış haber içeriği ve akılda kalıcı bir görsel. Bu sistem yıllardır değişmedi. Haberin içeriğinde ne olacağını ilk paragrafını görünce anlayabiliyorduk. Gazete sayfalarında belirli bir düzene göre yerleştirilen haberler önemli ölçüde ciddiyet içeriyordu ve herhangi bir sürprizle karşılaşmak imkansızdı. İletişim teknolojilerinin gelişmesiyle bu durum önemli ölçüde değişti diyebilirim. 

Yeni Medya Geldi, Meslek Pratiği Değişti

Kullandığım alt başlık sizi yanıltmasın, kötü bir durumdan bahsetmiyorum aslında. Yeni medya teknolojileri hayatımızı önemli ölçüde değiştirdi. Bu noktada uzun vadede radikal değişikliklerle karşılaşacağız. Ama kısa vadeli çözümlerde yeni medya'yı kullanma alışkanlıklarının mesleği icra edenler tarafından manipüle edildiğini söylemeliyim. Nasıl mı? 

Web 1.0'ın statik yapısından kaynaklı etkileşimsizlik, Web 2.0 ile birlikte kayboldu ve kullanıcılar haber veya içerik üretimine doğrudan katkı sağlamaya başladı. Web 3.0'ın ayak seslerini de artık daha yakından duyuyoruz. Yeni medya "etkileşim" dediğimiz kavramı hayatımıza sokunca, kullanıcıların enformasyonu nasıl almak istediği de önemli bir unsur haline geldi. Artık kimse ne verilirse almıyor, ne almak istediğine kendi karar veriyor. Yeni içerik anlayışlarının ve formüllerinin arka planında işte bu sebep yatıyor.

Sosyal medya platformlarına bu noktada ayrı parantez açmak gerekli diye düşünüyorum. Çünkü üretilen içeriklerin bir şekilde kullanıcılara sunulması lazım ve bunun da yapılabileceği en iyi yer Facebook, Twitter, Pinterest, Google+ ya da LinkedIn gibi platformlar. Az önce kısa vadeli çözümler demiştim ya, işte medya kaynakları bu kısa vadeli çözümlerde içeriği pazarlayabilmek için clickbait haberleri ön plana çıkarmaya başladı. Bu berbat bir durum. İnsanlarda merak duygusu uyandırıp, etik olmayan bir şekilde haberi bağlamından kopararak sosyal medya kanallarını manipüle etmeye başladılar. Dürüst olmak gerekirse, "kullanıcı isteklerine cevap verme" mantığıyla varolan bu platformları manipüle etmek bana mesleğe ihanet gibi geliyor. Nitekim Facebook artık bunlarla savaşacağını açıkladı. 

Facebook Clickbait Haberlerle Nasıl Savaşıyor?

Facebook'un haber kaynağında kullandığı algoritmalar hakkında pek bilgimiz yok, çeşitli mülakatlar yapılırsa ayrıntıları ve çalışma mantığını anlayabiliyoruz. Teknoloji sektörünün ileri gelen haber kaynaklarından olan TechCrunch bu konuyu derinlemesine ele alınca sizinle paylaşmak istedik. Facebook sözcüsünün TechCrunch'a yaptığı açıklamada, bu yıl içerisinde gelen clickbait'e yönelik algoritma değişikliklerinin ayrıntılarını paylaştı. 

Olay Amerika'daki başkanlık seçimlerinde Donald Trump hakkındaki clickbait haberlerin yoğunluğundan patlak vermiş. Bazı raporlar Trump'a bu akışın ciddi bir destek oluşturduğunu ortaya koyunca bir tartışma ortamı doğmuş ve aşırı sağcı (bkz. Amerikan sağı) orantısız paylaşımların önünü alamamışlar. Konuyla ilgili açıklama yapan Facebook sözcüsü de, "Biz herhangi bir siyasi partinin potansiyeline yönelik haber kaynağında bir değişiklik yapmadık" diyor ve aksine bununla savaştıklarını iddia ediyor. Nasıl savaştıklarına gelince:

  • 1- Kullanıcı şikayetlerini değerlendirme: Facebook 2015 yılının başlarında clickbait haberleri engellemeye yönelik ilk çalışmalarını başlattı diyebiliriz. Bunu da ilk olarak kullanıcı şikayetlerini değerlendirerek yapma amacındaydı. İnsanlar clickbait haberler gördüklerinde şikayet ediyor ve Facebook o içeriğin haber kaynaklarında dağılmasını engelliyor. Yani bir bakıma yok sayıyor. Bu çözüm tabii ki yeterli olmadı.
  • 2- Clickbait haberlerle mücadele için yeni algoritma: Facebook kullanıcı şikayetlerini değerlendirmenin yeterli olmayacağını anlayınca, bu yılın Ağustos ayında bir algoritma değişikliğine gitti. Bu değişiklik sahte haberlerle mücadele etmeye yarıyor ve clickbait içeriğe rastlandığında otomatik olarak yükselişini engelliyor. Üstelik bu algoritmanın yapay zeka barındırdığını da belirtelim. Clickbait paylaşımları birbirinden ayırabiliyor, yeni şeyler yakaladıkça öğrenebiliyor ve kullanıcılara enformasyonu doğru olarak vermeye çalışan kaynakları ön plana çıkarıyor. Diğer yandan kullanıcıların manipüle ettiği raporların da önüne geçilmiş oluyor. 

İlerleyen dönemlerde sahte haberler paylaşan Facebook sayfalarının sansüre uğradığını görürseniz aklınıza bu başlık gelsin. Dünya değişiyor ve dünya ile birlikte meslek pratikleri de değişiyor. Böyle geçiş dönemlerinde yaşanan etik ihlallerinin bir gün sonu gelecek. Bugün değilse de bir gün gerçekten gelecek. Bu bağlamda okuyucularımızın da sosyal medya okuryazarlığı hakkında bilgilenmelerinin doğru olacağını düşündüm.

Trump’ın Başkanlık Zaferi ABD Teknoloji Devlerinin Felaketi mi Olacak?

Google ve Facebook Sahte Haber Sitelerini Yapay Zeka Kullanarak Banlayacak


Gökhan Abay
Gökhan Abay - | Sosyal Medya

YORUMLAR