Son yıllarda yapay zekâ odaklı veri merkezlerine yönelik talebin hızla artması bellek pazarında küresel olarak bir tedarik krizine yol açtı. Artan maliyetler ve tedarik sıkıntısı teknoloji dünyasının başına bela olmuş durumda. Bu teknoloji devlerini daha önce mesafeli durdukları tedarikçilere yöneltirken şimdi ise Apple'ın Çinli DRAM çipi üreticisi CXMT ile çalışabilmek için ABD yönetiminden onay istediği iddia edildi. İşte ayrıntılar...
Apple Neden Çinli CXMT'den DRAM Çipi Satın Almak İstiyor?
Bildiğiniz üzere 2023’ten beri OpenAI, Google, Meta ve Microsoft gibi teknoloji devleri yapay zekâ modellerini eğitmek için veri merkezleri kuruyor. Bu veri merkezleri ise çok sayıda DRAM ve özellikle HBM belleğe ihtiyaç duyuyor. Samsung, SK Hynix ve Micron gibi üreticiler ise daha yüksek kâr elde ettikleri için üretim kapasitelerinin çoğunu HBM belleğe ayırdı.
Bu durum akıllı telefon ve bilgisayar gibi tüketici elektroniğinde kullanılan DRAM üretiminin azalmasına yol açtı. Üretimin azalması donanım arzının düşmesi anlamına geliyor ve bu da fiyatları oldukça yükseltti.
Apple ise şu anda iPhone, iPad ve Mac ürünlerinde kullandığı DRAM yongalarını Micron, Samsung ve SK Hynix'ten tedarik ediyor. Ancak maliyetler ve tedarik talebi öylesine yükseldi ki Apple'ın da alternatif bir çözüm olarak CXMT ile çalışmak istediği öne sürülüyor.
Teknoloji devinin CXMT ile öalışmak istemesinin temel sebepleri ise tahmin edebileceğiniz üzere maliyetleri düşürmek, tedarikçi sayısını artırarak tedarik sorunu ihtimalini en aza indirmek ve daha fazla tedarikçiyle çalışarak pazarlık sırasındaki gücünü artırmak.
Elbette Apple, herhangi bir şirkete bağlı değil. Tamamen bağımsız bir firma. Dolayısıyla isterse CXMT ile çalışabilir. Ancak burada resmî olmayan bir engel bulunuyor: ABD hükümeti. Peki CXMT tam olarak nasıl bir şirket ve neden ABD'nin kara listesinde yer alıyor?
CXMT Nedir ve Neden ABD'nin Kara Listesinde Yer Alıyor?
ChangXin Memory Technologies veya kısa adıyla CXMT, Çin'in en büyük DRAM üreticilerinden biri. Şirket akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve veri merkezlerinde kullanılan DRAM bellek yongaları geliştiriyor. 2016 yılında Çin'in yarı iletken alanındaki dışa bağımlılığını azaltma amacıyla kuruldu. CXMT, son yıllarda ise ülkenin çip sektöründeki en önemli oyuncularından biri hâline geldi.
Ancak CXMT, Pentagon -yani ABD Savunma Bakanlığı- tarafından Çin ordusuyla bağlantılı olduğu iddiasıyla kara listeye alınmış durumda. Aslına bakacak olursak söz konusu liste ABD'li şirketlerin CXMT ile ticaret yapmasını yasaklamıyor. Peki o halde sorun ne?
Apple, Pentagon'un kara listesindeki bir şirketle çalışmasının ABD'li siyasetçiler tarafından tepkiyle karşılanabileceğinden endişe ediyor. Bu nedenle şirketin CXMT'den DRAM tedarik edebilmek için ABD Ticaret Bakanlığı ve bazı hükümet yetkililerinden onay almaya çalıştığı iddia ediliyor. Yani siyasetçilerden ve önemli kişilerden eleştiri almamak için onlarla anlaşmayı deniyor.
Apple'ın CXMT Talebi Onaylanacak mı?
Bu soru şimdilik yanıtsız kalıyor. Apple'ın yoğun görüşmeler yürütüğü bilinse de açıkçası beklentilerin düşük olduğunu söylememiz gerekiyor. Zira şirketin onay alamayacağı tahmin ediliyor. Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar ise Apple'ın böyle bir adım atmasının "büyük bir hata" olacağını savunuyor. Yine bazı isimlerden de buna benzer açıklamalar var.
Öte yandan Apple, 2022 yılında da benzer bir girişimde bulunmuştu. Sadece Çin'de satılacak iPhone'lar için Çinli bellek üreticisi YMTC'den çip tedarik etmeyi planlamış ancak gelen siyasi baskılar nedeniyle bundan vazgeçmek zorunda kalmıştı. Bu sefer de benzer bir sürecin yaşanacağı tahmin ediliyor.
Editörün Yorumu
Açıkçası Apple'ın CXMT ile çalışmak istemesine pek şaşırmadım. Yapay zekâ yatırımlarının korkunç seviyelere ulaşmasıyla yaşanan bellek krizi nedeniyle teknoloji devlerinin maliyetleri düşürmek istemesi oldukça doğal. Ancak konu Çin merkezli bir şirket olunca ülkeler arasındaki siyasi ve ticari ilişkiler de devreye giriyor.