Son yıllarda teknolojinin hızla gelişmesi ve dünya nüfusunun artmasıyla birlikte sosyal medya kullanıcı sayısında da ciddi bir yükseliş yaşandı. Tabii interneti kullanan insanların büyük bir kısmı bunu eğlence, iletişim kurma ve gündemi takip etme gibi olumlu amaçlarla değerlendiriyor. Ancak kötü niyetli kullanıcılar da göz ardı edilemeyecek kadar az değil.
Bu nedenle son birkaç yıldır birçok ülkede belirli yaş gruplarına yönelik sosyal medya kısıtlamaları getiren yasalar yürürlüğe giriyor ve bu ülkelerin sayısı da artmaya devam ediyor. Geçtiğimiz haftalarda ise Türkiye’de uzun süredir üzerinde çalışılan sosyal medya düzenlemesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden geçti. Peki belirli bir yaşın altındaki kullanıcılar için getirilen bu yasaklar, gerçekten erişmeyi engelliyor mu? Kısa süre önce İngiltere'de yapılan bir araştırma, bu soruyu yanıtlıyor.
İngiltere’de Yaş Doğrulama Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Araştırmanın sonuçlarıan geçmeden önce araştırmaının yapıldığı İngiltere'deki yasayı bilmemiz gerekiyor. Online Safety Act isimli bu yasa, çocuklar için sosyal medya platformlarında yalnızca doğum tarihi girilerek hesap oluşturulmasının önüne geçmeyi amaçlıyor. Bu kapsamda platformların kullanıcıların yaşını doğrulamak için ek yöntemler kullanması gerekiyor.
Bazı durumlarda özellikle riskli görülen hesaplarda yüz tanıma gibi doğrulama yöntemleri devreye alınabiliyor. Yetişkin içerik barındıran platformlarda ise pasaport, ehliyet veya kimlik kartı ile doğrulama yapılması gerekiyor. Sosyal medyada doğrulama aşıldıktan sonra ise platforma erişim sağlanabiliyor ancak uygunsuz içerikler filtrelenerek gösteriliyor. Şimdi gelin merak edilen araştırmanın detaylarına yakından bakalım.
Çocuklar İçin Sosyal Medya Yasaklarını Aşmak Ne Kadar Kolay?
Araştırma, çocukların dijital dünyada güvenli bir şekilde vakit geçirmelerini sağlamak için eğitimler veren Internet Matters tarafından yapıldı. Toplamda 9 ile 16 yaş arasındaki 1.270 çocuk ve ebeveynleriyle yapılan ankette katılımcıların yaklaşık yüzde 32’si yaş doğrulama sistemlerini aşabildiklerini kabul etti.
Bu yöntemler arasında en yaygın olanı ise sahte doğum tarihi girmek oldu. Bunun yanı sıra yetişkin birine ait cihaz veya hesap bilgilerini kullanmak, VPN aracılığıyla sosyal medya kısıtlaması bulunmayan bir ülkedeymiş gibi görünerek kayıt olmak da sıkça tercih edilen yöntemler arasında yer alıyor.
Yüz tanıma sistemini aşmak için ise ebeveynlerin yüzde 16’sı, çocuklarına güvendikleri için kendi yüzlerini kullanarak doğrulamayı geçtiklerini belirtti. Bunun yanı sıra yüz tanıma aşamasında rastgele kişilere ait fotoğraflar kullananların da olduğu ifade ediliyor.
Hatta çok daha yaratıcı yöntemler deneyenler de var. Öyle ki bilgisayar ortamında oluşturulan 3D modellerle sistemi kandıranlar olduğu, hatta bazı çocukların kendi fotoğraflarını kullanıp yüzlerine kalemle bıyık çizerek yaş tahminini yanıltmayı başardığını söyleyenler bile bulunuyor.
Tabii tüm bu yöntemlerin sadece yüz tanıma sistemlerini aşmaya yönelik olduğunu tekrardan belirtelim. Kimlik bilgileriyle doğrulama gereken durumlarda ise çocuğun ebeveynine ait bilgileri kullanması dışında sistemi kandırmanın bir yolu bulunmuyor. Araştırmanın sonuçlarına baktığımızda İngiltere’de çocukların sosyal medya kısıtlamalarını bazen aşabildiğini görüyoruz. Peki Türkiye’de benzer düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek ve aşılabilir olacak mı?
Türkiye'de Sosyal Medya Yasağı Ne Durumda?
Türkiye için TBMM’de ilgili düzenlemenin kabul edildiğini belirtmiştik. Yasalaşan bu yeni düzenlemeyle birlikte sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. Yani İngiltere’deki gibi erişime izin verip uygunsuz içerikleri filtrelemek yerine doğrudan erişimin tamamen engellenmesi söz konusu olacak.
Sosyal medya platformları ise kullanıcıların yaşını doğrulamak için gerekli altyapıyı kurmakla yükümlü tutuldu. Hatta bu süreç için 6 aylık bir süre tanındı. Yani şu an için aktif bir yasak bulunmuyor ancak önümüzdeki aylarda devreye girmesi bekleniyor.
Bu sistemin e-Devlet üzerinden doğrulama ile çalışacağı belirtiliyor. Geçtiğimiz aylarda Adalet Bakanı olarak atanan Akın Gürlek’in açıklamalarına göre sosyal medya şirketleri de bu sistemi kabul etmiş durumda. e-Devlet ile giriş sayesinde kullanıcıların kimlik bilgileri doğrulanacak, yaşları tespit edilecek ve buna göre erişime izin verilecek veya kısıtlanacak.
Bu durum hem yeni açılan hem de mevcut hesaplar için geçerli olacak. Yani 10 yıl önce oluşturduğunuz ve hâlâ aktif olarak kullandığınız bir Instagram hesabınız varsa, kullanmaya devam edebilmek için e-Devlet üzerinden doğrulama yapmanız gerekecek. Bu da İngiltere’deki sisteme kıyasla aşılmasını daha zor hale getirebilir. Ancak yine de ülkemizdeki çocuklar, ebeveynlerine ait bilgileri kullanarak bu tür kısıtlamaları aşabilir.
Editörün Yorumu
Açık konuşmak gerekirse İngiltere’de yapılan araştırmada kısıtlamaların aşılabiliyor olmasına pek şaşırmadım. Çocuklar gerçekten oldukça yaratıcı ve farklı yöntemler denemekten hiç çekinmiyor. En basitinden ebeveynlerinin fotoğrafını veya bilgilerini kullanarak bu sistemleri geçebiliyorlar. Yani çocukları sosyal medyadan tamamen uzak tutmanın kesin bir yolu olduğunu söylemek zor.
Buna rağmen bu tür yasaların gerekli olduğunu düşünüyorum. Çünkü sosyal medyada gerçekten de sık sık uygunsuz içeriklerle karşılaşılabiliyor. Bu açıdan bakınca Türkiye’de de böyle bir düzenlemenin uygulanacak olması bana mantıklı geliyor. Ancak burada hoşuma gitmeyen önemli bir nokta var. O da e-Devlet üzerinden doğrulama. Zira bu sistem sadece yaş doğrulama için değil, sosyal medyadaki hesabın kime ait olduğunu da belli olacak.
Kendi adıma sosyal medyada anonim kalmanın önemli olduğunu düşünüyorum. Ayrıca aklıma takılan ciddi bir soru da var: Eğer birisi benim kimlik bilgilerimi kullanarak sosyal medyada hesap açar ve bir suç işlerse, bunun sorumluluğu kime ait olacak? Son yıllarda yaşanan veri sızıntılarını göz önünde bulundurursak bir kişinin kimlik bilgilerine ulaşmanın artık o kadar da zor olmadığını hepimiz biliyoruz. Bu yüzden e-Devlet ile doğrulama konusuna pek sıcak bakmıyorum. Önümüzdeki dönemlerde neler olacağını hep birlikte göreceğiz.