Mars'ın Uydusundan Alınacak 10 Gram Örnek 2031'de Dünya'ya Dönecek

Japonya Havacılık ve Uzay Araştırma Ajansı (JAXA), Mars'ın uydusu Phobos'tan örnek getirecek MMX (Mars Uyduları Keşfi) sondasını 19 Ekim 2026'da Türkiye saatiyle 22.41'de H3 roketiyle fırlattı. Yaklaşık 71 dakika sonra roketten ayrılan sonda öngörülen yörüngeye girdi. Görev başarılı olursa Mars'ın uydusundan Dünya'ya örnek getiren ilk görev olacak.

Fırlatma Nasıl Geçti?

JAXA'nın sonuç bildirisi, H3'ün 10. uçuşunun planlandığı gibi tamamlandığını doğruluyor. Kagoshima eyaletindeki Tanegashima Uzay Merkezi'nden Japonya saatiyle 20 Ekim 2026 sabahı 04.41'de kalkan roket, 4 yardımcı roketli H3-24L yapılandırmasıyla uçtu. Yardımcı roketlerini 2. dakika dolmadan bırakan H3, burun konisini yaklaşık 3 dakika 17 saniyede, 1. kademesini de 5. dakika civarında ayırdı.

Yaklaşık 1 saat 4 dakikada yeniden ateşlenen 2. kademe sondayı Mars'a geçiş yörüngesine soktu. JAXA kalkıştan 1 saat 11 dakika 13 saniye sonra, yani Türkiye saatiyle yaklaşık 23.52'de MMX'in roketten ayrıldığını ve öngörülen yörüngeye girdiğini doğruladı.

MMX Phobos'ta Ne Yapacak?

MMX, yaklaşık 4,2 tonluk fırlatma kütlesinin yarısından fazlasını yakıta ayıran bir sonda. Mitsubishi Electric'in ürettiği sonda gidiş, keşif ve dönüş olmak üzere 3 modülden oluşuyor. Görevin toplam süresi yaklaşık 5 yıl.

Ağustos 2027'de Mars'a varacak sonda, Avrupa Uzay Ajansı'na (ESA) göre Eylül 2027'den itibaren Phobos çevresinde yarı uydu yörüngesine girecek. Böylece Phobos'a bu yörüngeden eşlik eden ilk sonda olacak. Mars çevresinde yaklaşık 3 yıl geçirecek MMX bu sürede Phobos'a 2 kez inecek. İniş tarihleri için kaynaklarda 2028 ile 2030 arasında farklı tarihler geçiyor. Sonda Mars sisteminden ayrılmadan önce diğer uydu Deimos'un yakınından geçerek gözlem yapacak.

MMX Phobos'tan en az 10 gram örnek toplayacak ve bunun için 2 farklı yöntem kullanacak. Yüzeyin yaklaşık 2 cm altındaki malzemeyi mekanik kollu kepçe C-SMP alacak. Yüzey örneğini de NASA'nın azotla çalışan pnömatik toplayıcısı P-SMP toplayacak. Kasım 2030'da Mars'tan ayrılacak sonda, örnekleri taşıyan kapsülü 2031'de Avustralya'ya indirecek.

ESA'nın görev çiziminde iniş noktası Woomera yasak bölgesi olarak işaretli. Space.com'a göre örneklerin en az yüzde 15'i NASA'ya ayrıldı ve Johnson Uzay Merkezi'nde saklanacak. NASA göreve yaklaşık 87 milyon dolar yatırım yaptı. MMX Japonya'nın 2010'da dönen Hayabusa ve 2020'de dönen Hayabusa2 görevlerinden sonraki 3. örnek getirme görevi.

Hayabusa2'nin getirdiği Ryugu asteroidi örneklerinde amino asitler gibi organik moleküller bulundu. NASA'nın OSIRIS-REx göreviyle topladığı Bennu asteroidi örnekleri de 2023'te Dünya'ya ulaştı. Asteroit yerine Mars'ın uydusuna giden MMX, JAXA'nın değerlendirmesiyle ilk Mars örneklerini de getirebilir, çünkü Phobos'un yüzeyinde gezegenden kopmuş parçalar bulunabilir.

Görevde Hangi Ortaklar ve Aletler Var?

JAXA görevi ABD'nin NASA'sı, Fransa Ulusal Uzay Araştırmaları Merkezi (CNES), Alman Havacılık ve Uzay Merkezi (DLR) ve ESA ile birlikte yürütüyor. Sondada 2 kamera, lazer altimetre, toz monitörü ve iyon ortamını ölçen MSA bulunuyor. Yakın kızılötesi spektrometre MIRS'i CNES, gama ışını ve nötron spektrometresi MEGANE'yi NASA sağladı. ESA sondaya bilimsel alet vermiyor. Bunun yerine derin uzay iletişim donanımı sağlıyor ve görevi yer istasyonu ağı Estrack ile destekliyor.

Fransa ile Almanya'nın birlikte geliştirdiği 25 kilogramlık, 4 tekerlekli gezgin robot IDEFIX de sondayla birlikte yola çıktı. MMX robotu 2028 sonu ya da 2029 başında Phobos'a bırakacak. Yaklaşık 100 gün çalışacak IDEFIX, DLR'nin yaptığı Raman spektrometresi RAX ve radyometre miniRad ile yüzeyi yerinde inceleyecek. Yerinde ölçümün değerini NASA'nın Curiosity gezgini de göstermişti. Gezgin, Mars'ın eski atmosferine ışık tutan siderit mineralini gezegenin yüzeyinde yaptığı ölçümlerle bulmuştu.

Görev Neden 2 Yıl Ertelendi?

Şubat 2020'de geliştirme aşamasına geçen MMX için JAXA, Eylül 2024'te fırlatmayı ve 2029'da Dünya'ya dönüşü hedefliyordu. Mart 2023'te H3'ün ilk uçuşu başarısız olunca JAXA yeni roketin güvenilirliğini kanıtlamayı öncelikli saydı. Japon hükümetinin onayladığı takvim değişikliğiyle fırlatma 2026'ya, dönüş de 2031'e kaydı.

JAXA'nın basın kitindeki rakamlarla görevin toplam geliştirme maliyeti, takvim değişikliği ve fiyat artışları nedeniyle Mayıs 2024'te 46,4 milyar yenden 55,3 milyar yene çıktı. Bu, 20 Ekim 2026 kuruyla yaklaşık 17,4 milyar TL ediyor. MMX, planlanan ilk fırlatma tarihinde ertelenmeden yola çıktı.

Editörün Yorumu

Japonya, Hayabusa'dan 2010'da, Hayabusa2'den 2020'de kapsül teslim aldı. MMX planlandığı gibi 2031'de dönerse Japonya, yaklaşık 10 yılda bir örnek getirme ritmini sürdürmüş olacak. Takvimde en çok merak ettiğim adım IDEFIX'in Phobos'taki 100 günü, çünkü Phobos'un yüzeyini yerinde inceleyecek ilk tekerlekli robot bu olacak. Phobos'un zayıf çekiminde 25 kilogramlık robotun tekerleklerinin zemine tutunması kolay olmayabilir.